- ۳۰ آبان ۱۴۰۵
- کد خبر 196125
true
false
true
false
false
false
false
false
true
قیمتی که مصرفکننده برای یک کالا میپردازد، اغلب با قیمتی که تولیدکننده دریافت میکند فاصلهای معنادار دارد. کشاورزی که محصولش را در مزرعه به مبلغی اندک میفروشد، هنگامی که همان محصول به دست خانوار شهری میرسد، چندین برابر شده است. بخشی از این فاصله طبیعی و ناشی از هزینههای واقعی است، اما بخش قابلتوجهی از آن حاصل زنجیرهای بلند از واسطههاست که هر کدام سهمی بر قیمت میافزایند، بیآنکه ارزشی متناسب بیافرینند.
زنجیرهای که قیمت را میبلعد
مسیر عادی یک کالا از کارخانه یا مزرعه تا سفره را در نظر بگیرید: تولیدکننده کالا را به دلال عمده میفروشد، دلال عمده به عمدهفروش منطقهای، او به خردهعمدهفروش، و سرانجام کالا به خردهفروش میرسد و از آنجا به مصرفکننده. هر حلقه از این زنجیره انتظار سود دارد و این سودها روی هم انباشته میشوند. وقتی کالایی چهار یا پنج بار دستبهدست میشود و هر بار بیست یا سی درصد به قیمتش افزوده میشود، قیمت نهایی بهسادگی دو یا سه برابر قیمت تولید میشود.
مشکل فقط تعداد حلقهها نیست، بلکه ماهیت برخی از آنهاست. بعضی واسطهها هیچ خدمت ملموسی ارائه نمیدهند: کالایی را انبار یا حمل نمیکنند، بستهبندی یا فرآوری نمیکنند و ریسکی را هم نمیپذیرند. تنها کارکردشان قرار گرفتن میان خریدار و فروشنده است. چنین واسطههایی در واقع از «اطلاعات ناقص» و «دسترسی محدود» تغذیه میکنند و بخشی از ارزش تولیدشده را بدون تولید چیزی تصاحب میکنند.
اثر واسطهگری بر قیمت و بازار
آثار این وضعیت فراتر از چند درصد افزایش قیمت است. نخست، تولیدکننده انگیزه خود را از دست میدهد، چون سهم کوچکی از قیمت نهایی به او میرسد و سود زحمتش را دیگران میبرند. دوم، مصرفکننده بار تورم را بر دوش میکشد، بدون آنکه افزایش قیمت به بهبود کیفیت یا خدمات منجر شود. سوم، وجود واسطههای متعدد زمینه را برای احتکار و سوداگری فراهم میکند. کسی که میان تولید و مصرف ایستاده، میتواند با نگهداشتن کالا و ایجاد کمبود مصنوعی، قیمت را بالا ببرد. چهارم، شفافیت از بین میرود: وقتی کالا از چند دست میگذرد، دیگر روشن نیست قیمت واقعی چقدر است و چه کسی مسئول گرانی است.
راهحل: عرضه مستقیم
اگر بخواهیم این فاصله را کوتاه کنیم، مسیر روشن است: کالا باید تا حد امکان مستقیم از تولیدکننده به مصرفکننده برسد. تجربه نشان داده این هدف دستیافتنی است. بازارهای روز کشاورزی، تعاونیهای مصرف، فروشگاههای زنجیرهای که مستقیم از تولیدکننده خرید میکنند، و پلتفرمهای برخط عرضه مستقیم، همه نمونههاییاند که در آنها قیمت برای مصرفکننده کاهش و درآمد برای تولیدکننده افزایش یافته است.
برای تحقق این هدف، چند اقدام ضروری است:
نخست، ایجاد زیرساخت عرضه مستقیم. تولیدکننده کوچک معمولاً توان حمل، انبارداری و بازاریابی ندارد و به همین دلیل به واسطه وابسته میشود. اگر دولت و بخش خصوصی بازارچهها، مراکز تجمیع و سامانههای فروش مستقیم را توسعه دهند، این وابستگی کاهش مییابد.
دوم، شفافیت قیمت. انتشار قیمتهای مبدأ و قیمتهای نهایی بهصورت عمومی، امکان قیاس را فراهم میکند و حاشیههای غیرمنطقی را آشکار میسازد.
سوم، حمایت از تعاونیها و تشکلهای تولیدی. وقتی تولیدکنندگان کوچک گرد هم میآیند، قدرت چانهزنی و توان عرضه مستقیم پیدا میکنند.
چهارم، نظارت مؤثر بر احتکار و سوداگری. حذف واسطههای زائد بدون جلوگیری از انحصار و احتکار کافی نیست و ممکن است جای خالی را واسطهای دیگر پر کند.
نگاهی منصفانه
البته باید منصف بود: هر واسطهای زائد نیست. حملونقل، انبارداری، فرآوری، بستهبندی و توزیع به نقاط دورافتاده خدماتی واقعیاند و هزینه دارند. هدف نباید حذف کورکورانه همه حلقهها باشد، بلکه حذف حلقههایی است که ارزش افزوده ندارند و فقط از موقعیت خود سود میبرند. به بیان دیگر، باید میان «خدمتدهنده» و «واسطهگر صرف» تفکیک قائل شد: اولی را باید به رسمیت شناخت و دومی را کنار گذاشت.
جمعبندی
واسطههای غیرضروری یکی از عوامل مهم افزایش بیرویه قیمتها هستند و کوتاهکردن مسیر تولید تا مصرف میتواند هم از فشار بر مصرفکننده بکاهد و هم سهم عادلانهتری به تولیدکننده بدهد. این هدف با اراده سیاستگذار، سرمایهگذاری در زیرساخت، شفافیت و نظارت دقیق قابل دستیابی است. اگر بخواهیم قیمتها منصفانه باشند، باید کالا را به مصرفکننده نزدیکتر و ناظران و مسئولان را به چرخه قیمتگذاری حساستر کنیم. تولیدکننده سزاوار سود زحمت خود است و مصرفکننده سزاوار قیمتی که بازتاب هزینه واقعی باشد، نه حاصل انباشت حاشیههای بیدلیل.
سرهنگ علی صباحی فرد معاون اجتماعی پلیس امنیت اقتصادی فراجا
false
false
false
false








































