خبرطلایی : پنل «سونامی تکنولوژی در ساحل فرهنگ و هنر» در روز نخست الکامپ ۱۴۰۵، به بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر آینده مشاغل، تولید محتوا، فرهنگ، اقتصاد و تنظیم‌گری اختصاص داشت. سخنرانان این پنل معتقد بودند سونامی هوش مصنوعی هنوز به‌طور کامل نرسیده، اما نشانه‌های آن در حال آشکار شدن است.

پنل «سونامی تکنولوژی در ساحل فرهنگ و هنر» با حضور زهیر غرضی، مدرس دانشگاه و فعال اکوسیستم نوآوری، صابر خسروی، مدیر مرکز نوآوری ویکست، سعید رسول‌اف، رئیس انجمن تولیدکنندگان نرم‌افزار تلفن همراه و علی محمدپور، دبیر انجمن ناشران دیجیتال، در روز نخست نمایشگاه الکامپ ۱۴۰۵ برگزار شد.

صابر خسروی در ابتدای صحبت‌های خود با اشاره به تغییرات ایجادشده در صنعت محتوا گفت: فناوری همیشه در خدمت بشر بوده و انسان برای راحت‌تر کردن کارهایش از فناوری استفاده کرده است، اما برای نخستین‌بار در تاریخ با فناوری‌ای مواجه هستیم که در حال تغییر دادن شیوه کار انسان است.

به گفته خسروی، در حوزه‌هایی مانند انیمیشن، لایه میانی هرم شغلی در حال حذف شدن است. پیش‌تر برای تولید یک اثر، افراد زیادی در بخش‌های مختلف حضور داشتند، اما حالا هوش مصنوعی بخشی از این نیروها را کنار زده است. با این حال، رأس هرم، یعنی کارگردان و فردی که نگاه و ذهنیت کلی اثر را دارد، همچنان باقی مانده و حتی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

او این اتفاق را با ورود صنعت به حوزه فرش مقایسه کرد و توضیح داد: ورود فرش ماشینی به معنای حذف هنر و هنرمند نبود، بلکه شیوه تولید را تغییر داد. به اعتقاد خسروی، در صنعت محتوا نیز هنرمند باقی می‌ماند اما احتمالاً با تیم کوچک‌تری کار خواهد کرد و از هوش مصنوعی برای تولید استفاده خواهد کرد.

خسروی همچنین به تغییر سرعت مصرف محتوا اشاره و بیان کرد: طول پلان‌ها در سینما از حدود ۱۲ ثانیه به چهار ثانیه کاهش پیدا کرده است. به گفته او، تاریخ انقضای محتوا کوتاه‌تر شده و هنرمند بیش از گذشته تحت تأثیر محتوا قرار می‌گیرد تا اینکه خودش بر مخاطب اثر بگذارد.

او در عین حال به رشد اقتصادی صنعت سینما اشاره کرد و اظهار داشت: درآمد هالیوود ۴۲ درصد افزایش پیدا کرده است. از نگاه خسروی، این موضوع نشان می‌دهد هوش مصنوعی الزاماً به معنای حذف هنرمند نیست و همچنان افرادی مانند کریستوفر نولان در رأس صنعت حضور دارند.

خسروی معتقد است هوش مصنوعی تولید را ارزان‌تر کرده و باعث افزایش حجم تولید شده است، اما «توجه» همچنان گران باقی مانده است. او گفت: سونامی اصلی هنوز در مشاغل به‌طور کامل اتفاق نیفتاده و آنچه اکنون دیده می‌شود، بیشتر تغییر در شیوه تولید است.

وقتی حجم محتوا هزار برابر می‌شود، مرجعیت مهم‌تر از تولید است

علی محمدپور، دبیر انجمن ناشران دیجیتال، در بخش دیگری از پنل درباره اثر هوش مصنوعی بر فرهنگ و مرجعیت فرهنگی صحبت کرد و یکی از جدی‌ترین تهدیدها را افزایش محتوای جعلی دانست.

محمدپور توضیح داد: حجم فیلم‌های فیک که درباره برخی اتفاقات منتشر می‌شود، گاهی بسیار بیشتر از فیلم واقعی است و با وجود تأثیر اجتماعی و رسانه‌ای این محتواها، هنوز ابزار کافی برای مقابله و تشخیص آنها وجود ندارد.

او این وضعیت را به سونامی تشبیه و بیان کرد: همان‌طور که پیش از رسیدن سونامی، موج و باد آن احساس می‌شود، نشانه‌های این سونامی نیز اکنون دیده می‌شود اما خود سونامی هنوز به‌طور کامل نرسیده است.

محمدپور هشدار داد: اگر مرجعیت فرهنگی خود را از دست بدهیم، ممکن است به نقطه‌ای برسیم که ایران فرهنگی به یک جزیره فرهنگی از فرهنگ جهانی تبدیل شود. به گفته او، جهان‌های فرهنگی‌ای که در آمریکا و چین در حال طراحی هستند، می‌توانند به‌تدریج خود را به جامعه ما بسط دهند.

او حتی این احتمال را مطرح کرد: احتمالا در آینده زبان فارسی را از خودمان یاد نگیریم و آموزش ریاضی، فرهنگی و اجتماعی نیز به‌جای منابع داخلی، از طریق چت‌بات‌ها و آواتارهای خارجی انجام شود.

محمدپور تاکید کرد: این تغییر حتی در تولید محتوای رسانه‌ای نیز قابل مشاهده است. به گفته او، خبرنگاران به‌شدت از ابزارهای هوش مصنوعی برای ویرایش استفاده می‌کنند و با این روند، نوعی سوگیری آرام‌آرام وارد متن‌ها می‌شود و در نهایت می‌تواند بر محتوا، فکر و باور مخاطب اثر بگذارد.

او در بخش دیگری از صحبت‌های خود به اقتصاد آینده محتوا پرداخت و گفت: با افزایش شدید حجم تولید، مسئله اصلی دیگر تولید محتوا نیست، بلکه اعتماد و توجه مخاطب خواهد بود.

به گفته محمدپور، اگر مخاطب امروز بین پنج انیمیشن حق انتخاب دارد، با تولید پنج هزار انیمیشن عملاً دیگر نمی‌تواند همه آنها را انتخاب کند. بنابراین ناچار است به پلتفرمی اعتماد کند که محتوا را برای او انتخاب و پیشنهاد دهد.

او پیش‌بینی کرد: در چنین شرایطی، پلتفرم‌های مرجع و حتی گروه‌های مردمی برای پیشنهاد و دسته‌بندی محتوا اهمیت بیشتری پیدا کنند. این مرجع الزاماً یک پلتفرم داخلی نخواهد بود و ممکن است یک پلتفرم خارجی این نقش را بر عهده بگیرد.

محمدپور درباره تنظیم‌گری نیز توضیح داد: انجام تنظیم‌گری بدون کمک پلتفرم‌ها امکان‌پذیر نیست و اگر پلتفرم‌های داخلی نتوانند اعتماد مردم را جلب کنند، پلتفرم‌های خارجی مرجع خواهند شد. به اعتقاد او، اگر قرار است پلتفرم داخلی مرجع شود، باید برای رشد آن کمک کرد؛ در غیر این صورت، مرجعیت به سمت نمونه‌های خارجی خواهد رفت.

با این حال، محمدپور هوش مصنوعی را صرفاً تهدید نمی‌داند. او با اشاره به مدل‌های متن‌باز گفت: چین و آمریکا در حال ارائه مدل‌های مختلف هستند و این سؤال مطرح است که چرا باید برای ساخت مدلی که نمونه‌های متن‌باز آن وجود دارد، هزینه زیادی پرداخت کنیم.

او گفت هوش مصنوعی توانایی‌هایی را در اختیار مردم گذاشته که پیش‌تر نداشتند؛ از جمله تبدیل فکر به تصویر، کلمه و جمله. به گفته محمدپور، انسان همچنان دارای فکر، تجربه و احساس است و حالا می‌تواند با کمک ابزارهای هوش مصنوعی شعر بگوید، داستان بنویسد و تجربه خود را منتقل کند.

محمدپور همچنین از بین رفتن مرزهای زبانی را یک فرصت دانست و بیان کرد: دانش ضمنی نسل‌های قدیمی‌تر که شاید امکان انتقال آن به زبان‌های دیگر وجود نداشت، حالا می‌تواند با کمک هوش مصنوعی به زبان‌هایی مانند انگلیسی، اردو و هندی منتقل شود.

او چالش اصلی را نه خود فناوری، بلکه نحوه استفاده از آن دانست و گفت: اگر تنظیم‌گر و تصمیم‌گیران نتوانند نحوه استفاده از این فناوری را بفهمند و انرژی عظیم هوش مصنوعی را به ابزاری برای توسعه فرهنگ تبدیل کنند، این فناوری می‌تواند به عاملی بازدارنده و حتی آسیب‌زا تبدیل شود.

زهیر غرضی، مدرس دانشگاه و فعال اکوسیستم نوآوری، نیز با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه سیاست‌گذاران توضیح داد: حاکمیت و تصمیم‌گیران حوزه فرهنگ نباید صرفاً روی مدل‌های زبانی تمرکز کنند و باید نگاه جامع‌تری به این تحول داشته باشند.

غرضی سونامی هوش مصنوعی را با انقلاب صنعتی مقایسه کرد و گفت: در انقلاب صنعتی، افرادی روی موتور و فناوری جدید سرمایه‌گذاری و ریسک کردند و در ادامه محصول، بازار، کشاورزی و حتی ساختار جمعیتی جهان تغییر کرد. به گفته او، انقلاب هوش مصنوعی نیز قرار نیست صرفاً یک فناوری جدید باشد، بلکه می‌تواند مقیاس، محصول و مدیا را تغییر دهد.

او تأکید کرد: باید روی مجموعه‌هایی که در حوزه زیرساخت، نیروی انسانی و هوش مصنوعی فعالیت کرده‌اند سرمایه‌گذاری و آنها را برای استفاده در صنایع مختلف آماده کرد. به اعتقاد غرضی، صنایع بزرگ و دارای منابع مالی نیز باید وارد این حوزه شوند و دولت باید در بازاریابی و ایجاد محیط مناسب برای شکل‌گیری ارزش افزوده نقش داشته باشد.

غرضی گفت: در نهایت این مردم هستند که باید انتخاب کنند کدام محصول خوب است و نمی‌توان صرفاً با تکیه بر نام یک شرکت بزرگ، محصول فرهنگی تولید کرد و انتظار داشت مخاطب آن را انتخاب کند.

سرمایه‌گذاری؛ حلقه مفقوده مواجهه با سونامی فناوری

سعید رسول‌اف، رئیس انجمن تولیدکنندگان نرم‌افزار تلفن همراه، با انتقاد از نبود چشم‌انداز روشن برای آینده فناوری در کشور توضیح داد: هنوز مشخص نیست ساختار آینده چگونه خواهد بود و چه کسی باید در جایگاه تصمیم‌گیری قرار بگیرد.

به گفته رسول‌اف، اگر این چشم‌انداز مشخص نشود، ممکن است چهار تا پنج سال مهم از دست برود و کشور در این فاصله عقب بیفتد. او گفت بخش قابل‌توجهی از سرمایه‌گذاری فعلی روی زیرساخت و GPU متمرکز شده، در حالی که باید ابعاد مختلف هوش مصنوعی و ابزارهای آن نیز دیده شود.

رسول‌اف هشدار داد: اگر این ابعاد دیده نشود، کشور ممکن است به نوعی «مستعمره» فناوری تبدیل شود و بازپس‌گیری جایگاه از دست‌رفته بسیار دشوار باشد.

او همچنین به وضعیت سرمایه‌گذاری در اقتصاد کشور اشاره کرد و گفت: ارزش بازار سرمایه در سال ۱۳۹۹ حدود ۴۰۰ میلیارد دلار بوده و اکنون به کمتر از ۸۰ میلیارد دلار رسیده است؛ موضوعی که از نگاه او نشان‌دهنده کوچک شدن کیک اقتصادی کشور است.

رسول‌اف تأکید کرد: سرمایه‌گذاری فقط سرمایه مالی نیست و دانش فنی نیز اهمیت زیادی دارد. وقتی ارتباطات بین‌المللی برقرار نباشد، فاصله دانشی ایجاد می‌شود و نبود حضور در نمایشگاه‌ها و ارتباط با شرکت‌های خارجی، این شکاف را بیشتر می‌کند.

او گفت: در شرایط تحریم و نبود سرمایه خارجی، تأمین سرمایه لازم با سرمایه داخلی محدود بسیار دشوار است و سرمایه‌گذاری باید جدی انجام شود.

رسول‌اف همچنین درباره مدل اقتصادی آینده محتوا بیان کرد: افزایش شدید حجم تولید می‌تواند باعث شود مخاطب دیگر حاضر نباشد مستقیماً برای محتوا پول پرداخت کند و در مقابل، برای خریدن «توجه» هزینه کند.

به گفته او، پلتفرم‌ها در حال حرکت به سمت مدل‌های اشتراکی و تبدیل توجه به ارزش مادی از طریق اشتراک و ترافیک هستند. بنابراین ممکن است در آینده محتوای رایگان افزایش پیدا کند و مدل درآمدی صنعت محتوا بیشتر بر اقتصاد توجه استوار شود.

رسول‌اف این اتفاق را یک تغییر بنیادین دانست، چرا که از نگاه او، موضوع فقط تکنولوژی نیست و بنیان‌های تولید و عرضه محتوا نیز در حال تغییر است.

در پایان، خسروی بار دیگر تأکید کرد: سونامی فناوری در مشاغل در حال شکل‌گیری است و نخستین جایی که این تغییر را تجربه می‌کند، لایه میانی هرم شغلی است. با این حال، او معتقد است عامل انسانی در هنر همچنان باقی می‌ماند و هوش مصنوعی بیشتر شیوه تولید را تغییر می‌دهد.

به گفته خسروی، تولید محتوا با هوش مصنوعی ارزان‌تر شده و حجم تولید افزایش پیدا کرده، اما توجه همچنان ارزشمند و گران است؛ مسئله‌ای که می‌تواند یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در اقتصاد آینده فرهنگ و هنر باشد.